Διαφορετικές ονομασίες και χρήσεις
Οι όροι ακρυλικό, πλαστικό και ασβεστόχρωμα χρησιμοποιούνται συχνά σαν να περιγράφουν τρεις διαφορετικές κατηγορίες χρήσης. Καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες με διαφορετική χημική σύνθεση, χρωστικών, πληρωτικών και πρόσθετων. Στην ελληνική αγορά, «πλαστικό» συνήθως ονομάζεται ένα υδατοδιαλυτό χρώμα εσωτερικών τοίχων με πολυμερικό συνδετικό, ενώ «ακρυλικό» συχνά δηλώνει προϊόν εξωτερικής χρήσης με ακρυλική ρητίνη. Το ασβεστόχρωμα έχει ως βασικό ορυκτό συνδετικό το υδροξείδιο του ασβεστίου, αλλά ορισμένες σύγχρονες συνθέσεις περιέχουν μικρή ή μεγαλύτερη πολυμερική τροποποίηση.
Δεν υπάρχει μια και μόνο σωστή επιλογή αλλά η κατάλληλη επιλογή που ξεκινά από το ερώτημα: «πού θα εφαρμοστεί το υλικό και ποια θα είναι η χρήση του χώρου;». Ένας νέος εσωτερικός τοίχος από γυψοσανίδα, μια εξωτερική θερμοπρόσοψη, ένα λουτρό, ένας παλιός ασβεστοσοβάς και μια εκτεθειμένη λιθοδομή έχουν διαφορετικές απαιτήσεις. Χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία για πρόσφυση, αντοχή στην υγρή τριβή, διαπερατότητα υδρατμών, απορρόφηση νερού, ελαστικότητα, αντοχή στην υπεριώδη ακτινοβολία και εκπομπές. Εξίσου σημαντικά είναι η προετοιμασία, το αστάρι και το συνολικό πάχος των προηγούμενων στρώσεων. Η αξιολόγηση ενός συστήματος βασίζεται στο τεχνικό φύλλο, στις δηλώσεις δοκιμών και στις δοκιμές που πρέπει να γίνουν σε κάθε έργο.
Πώς λειτουργεί η κάθε λύση
Στα πολυμερικά χρώματα (ακρυλικά και πλαστικά), τα μικρά σωματίδια του συνδετικού έλκονται όταν εξατμίζεται το νερό που περιέχουν και συνδέονται σε μια συνεχή μεμβράνη. Αυτή η μεμβράνη συγκρατεί χρωστικές και πληρωτικά και μπορεί να προσφέρει καλή πρόσφυση, ελαστικότητα και αντοχή στον καθαρισμό. Η απόδοση εξαρτάται από τον τύπο και την ποσότητα της ρητίνης, τη θερμοκρασία σχηματισμού φιλμ και τη συνολική χημική συνταγή. Ένα ματ πλαστικό εσωτερικού και ένα υψηλής ποιότητας ακρυλικό εξωτερικού μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική μηχανική και υγροθερμική συμπεριφορά, παρότι ανήκουν ευρύτερα στα υδατικά πολυμερικά χρώματα.
Στα ασβεστικά χρώματα, η συνοχή επιτυγχάνεται καθώς το υδροξείδιο του ασβεστίου αντιδρά με το διοξείδιο του άνθρακα και μετατρέπεται σε ανθρακικό ασβέστιο. Το στρώμα παραμένει ορυκτό, ματ και συνήθως λεπτό. Η πρόσφυση είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή σε καθαρά, πορώδη ορυκτά υποστρώματα με κατάλληλη απορροφητικότητα. Σε λείες ή ήδη κλειστές επιφάνειες μπορεί να χρειάζεται ειδική προετοιμασία και δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Οι πιο σύγχρονες και εξελιγμένες ασβεστικές συνθέσεις χρησιμοποιούν πολυμερικό συστατικό για να βελτιώσουν ιδιότητες όπως η πρόσφυση και η αντοχή.
Υδρατμοί, νερό και υπόστρωμα
Η διαπερατότητα των υδρατμών αφορά στη διάχυσή τους μέσα από μια ξηρή ή ελεγχόμενα υγρή στρώση. Δεν είναι το ίδιο πράγμα με την αντίσταση στη βροχή ή με την τριχοειδή απορρόφηση υγρού νερού όπως στην περίπτωση ανοδικής υγρασίας. Ένας τοίχος πρέπει να έχει ισορροπία, με το ακρυλικό εξωτερικό χρώμα να αποτρέπει την εισροή της βροχής και να παραμένει σταθερό στις συστολοδιαστολές και στις καιρικές καταπονήσεις, ενώ το εσωτερικό πλαστικό χρώμα να επιτρέπει επαρκές στέγνωμα των εσωτερικών υδρατμών προς τα έξω. Το ISO 7783 προσφέρει τυποποιημένη μέθοδο για τις ιδιότητες μετάδοσης υδρατμών, ώστε η σύγκριση να γίνεται με αριθμητικές τιμές όπως η ισοδύναμη στρώση αέρα sd.
Τα ασβεστικά χρώματα προσφέρουν υψηλή υδρατμοπερατότητα, είναι κατάλληλα τόσο για εσωτερικούς όσο και για εξωτερικούς χώρους, με την χρήση παραδοσιακών ή και πιο εξελιγμένων επιχρισμάτων ως υπόστρωμα.
VOC και ποιότητα εσωτερικού αέρα
Οι πτητικές οργανικές ενώσεις, γνωστές ως VOC, περιλαμβάνουν πολλές χημικές ουσίες με διαφορετικές ιδιότητες και επιπτώσεις. Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2004/42/ΕΚ θέτει όρια στην περιεκτικότητα των VOC στις κατηγορίες χρωμάτων, με στόχο τον περιορισμό εκπομπών από τη χρήση οργανικών διαλυτών. Για τα πλαστικά χρώματα εσωτερικών τοίχων και οροφών το σχετικό όριο της οδηγίας είναι 30 γραμμάρια ανά λίτρο, ενώ για τα ακρυλικά εξωτερικά χρώματα ορυκτών υποστρωμάτων είναι 40 γραμμάρια ανά λίτρο. Η τιμή VOC δίνει μια γενική εικόνα για την ποιότητα του εσωτερικού αέρα.
Ένα οικολογικό πλαστικό χρώμα, στην καλύτερη των περιπτώσεων μπορεί να έχει οκτώ με δέκα γραμμάρια ανά λίτρο (8–10) ενώ τα πιο οικονομικά φτάνουν και τα 25 γραμμάρια ανά λίτρο. Αυτό σημαίνει ότι οι χημικές ενώσεις συνεχίζουν να λειτουργούν μετά την εφαρμογή τους στους εσωτερικούς χώρους. Για αυτό έχουμε συνηθίσει να λέμε σε ένα φρεσκοβαμμένο σπίτι: «Μυρίζει καινούργιο» ενώ στην ουσία μυρίζει χημεία και τοξικές αιωρούμενες ουσίες.
Στα ασβεστικά χρώματα τα VOC είναι από μηδέν (0) στο απόλυτο λευκό, έως 2,5 γραμμάρια ανά λίτρο στο κλασικό ασβεστικό χρώμα εσωτερικού ή εξωτερικού χώρου. Χαρακτηριστικό είναι ότι την ημέρα που θα γίνει η βαφή με ασβεστικό χρώμα, την ίδια ημέρα ο χώρος μπορεί να κατοικηθεί χωρίς καμία αίσθηση δυσφορίας από τους κατοίκους.
Αντοχή, καθαρισμός και συντήρηση
Σε χώρους με συχνή επαφή, όπως διάδρομοι, κουζίνες, σχολικές αίθουσες ή επαγγελματικά κτίρια, η αντοχή στην υγρή τριβή είναι σημαντικό στοιχείο. Τα πολυμερικά χρώματα συχνά επιλέγονται για την ευκολία στο επανειλημμένο καθάρισμα, αλλά η απόδοση διαφέρει ανά προϊόν και βαθμό γυαλάδας. Τα ασβεστοχρώματα δεν είναι πιο ευαίσθητα στη χρήση όπως μπορεί να υποτεθεί και συντηρούνται με απλό καθαρισμό, αντίστοιχο ενός πλαστικού χρώματος. Πρόκειται για σύγχρονες ασβεστικές συνθέσεις που προσφέρουν αυξημένη συνοχή και ελεγμένη αντοχή με μεγάλο αριθμό κύκλων πλυσίματος.
Απόδοση και κάλυψη κατά την εφαρμογή
Το τεχνικό φύλλο δίνει συγκεκριμένα στοιχεία του προϊόντος όπως η θεωρητική απόδοση κάλυψης σε τετραγωνικά μέτρα ανά λίτρο. Πρέπει να υπολογίζεται στο εκάστοτε υπόστρωμα το πάχος και η απορροφητικότητα του τοίχου καθώς αυτό καθορίζει την πραγματική κατανάλωση του υλικού. Ο χρόνος στεγνώματος μεταβάλλεται με τη θερμοκρασία, την υγρασία, τον αερισμό και το πάχος στρώσεων. Η ένδειξη «στεγνό στην αφή» δεν σημαίνει πλήρη ανάπτυξη αντοχής ούτε ετοιμότητα για έντονο καθαρισμό. Η προδιαγραφή πρέπει να περιλαμβάνει τον απαιτούμενο αριθμό στρώσεων, την επιτρεπόμενη αραίωση, το κατάλληλο εργαλείο και το εύρος συνθηκών εφαρμογής.
Σύγκριση και επιλογή
Για την οικονομική σύγκριση χρειάζεται να περιλαμβάνεται ολόκληρος ο κύκλος εργασίας. Η τιμή ανά λίτρο δεν αποτυπώνει την κάλυψη, τον αριθμό στρώσεων, την ανάγκη ασταριού, την προετοιμασία, την ταχύτητα εφαρμογής και το κόστος μελλοντικής ανανέωσης. Ένα υλικό με χαμηλή αρχική τιμή μπορεί να απαιτεί περισσότερες εργατοώρες ή να μην είναι συμβατό με τον τοίχο.
Αντίστροφα, μια ακριβότερη επιλογή δεν είναι απαραίτητα τεχνικά αναγκαία σε χώρο χαμηλής καταπόνησης. Η σωστή προσέγγιση οφείλει να εξετάζει δύο ή τρία συμβατά σενάρια και να συγκρίνει το συνολικό κόστος, την αναμενόμενη διάρκεια και τη δυνατότητα τοπικής επισκευής. Με αυτόν τον τρόπο η τεχνική απόφαση παραμένει ουδέτερη ως προς την εμπορική ονομασία και εξυπηρετεί τον τελικό χρήστη του χώρου. Σε περίπτωση ανακαινίσεων απαιτείται να γίνει έλεγχος συμβατότητας με τις παλιές στρώσεις και τοπικές δοκιμαστικές εφαρμογές.
Συμπέρασμα
Ακρυλικά, πλαστικά και ασβεστικά χρώματα έχουν νόμιμες και διαφορετικές θέσεις στη σύγχρονη κατασκευή. Η κάθε σύγκριση βασίζεται στη σύνθεση των υλικών, στα πρότυπα, στην έκθεση και τον κύκλο συντήρησης. Για πολλές ορυκτές επιφάνειες, η ασβεστική τεχνολογία προσφέρει ματ υλικότητα, υψηλή αλκαλικότητα και δυνατότητα υδρατμοπερατής διατύπωσης.
Η διαθέσιμη ελληνική ασβεστολιθική πρώτη ύλη και η τεχνογνωσία μπορούν σήμερα να συνδυαστούν προσφέροντας πολλά συνδυαστικά οφέλη με τις ασβεστικές βαφές. Έτσι, ένα τοπικό υλικό αποκτά ένα ευρύτερο πεδίο εφαρμογής, χωρίς να μειώνονται οι απαιτήσεις της σύγχρονης οικοδομικής, αντιθέτως, αναβαθμίζονται.
